In haar jeugd verslond psychologe Karlijn Beune misdaadverhalen, nu is de wereld van misdaad haar vakgebied.
Bij een verhoor is het voor de rechercheur de kunst om de juiste
toon aan te slaan. Zijn of haar gedrag heeft vaak direct invloed op
de bereidheid van de verdachte om informatie te geven. Karlijn
Beune onderzocht wat de invloed is van het gedrag van rechercheurs,
tijdens een verhoor, op verdachten met verschillende
culturele achtergronden. Ze onderscheidt in haar onderzoek
tien gedragingen, zoals 'intimidatie', 'aardig zijn' en
'rationeel overtuigen', die speciaal opgesteld zijn voor situaties
waarin de politie met burgers moet communiceren. 'Aardig zijn' en
'rationeel overtuigen' blijken de twee belangrijkste gedragingen te
zijn die rechercheurs tijdens een verhoor gebruiken. Uit het
onderzoek van Beune blijkt dat 'rationeel overtuigen' effectief is
in verhoren met autochtone verdachten, terwijl 'aardig zijn' vooral
goed werkt in verhoren met allochtone verdachten. Deze resultaten
komen voort uit een drietal studies die Beune uitvoerde.
In de eerste studie werd scholieren gevraagd om geld te stelen
van een 'bioloog' bij wie zij een vragenlijst moesten invullen.
Daarna volgde een verhoor door een ervaren rechercheur. Hierbij is
het gedrag van zowel de verdachte als de rechercheur geanalyseerd.
Uit deze studie bleek dat 'aardig zijn' en 'rationeel overtuigen'
veelgebruikte strategieën zijn en dat de effectiviteit afhangt van
de culturele achtergrond van een verdachte.
De tweede studie bestond uit twee experimenten waarin scholieren
werd gevraagd om live te chatten met een rechercheur van de
Politieacademie. Wat de scholieren vooraf niet wisten is dat deze
chatsessie werd gesimuleerd en dat ze in werkelijkheid met een
computer zaten te chatten. Na een aantal vragen liep het
chatprogramma zogenaamd vast, zodat er specifiek naar het effect
van de strategische combinaties kon worden gekeken. In
overeenstemming met de eerste studie kon Beune concluderen dat een
combinatie van 'aardig zijn' of 'rationeel overtuigen' met stevig
gedrag het meest effectief is wanneer stevig gedrag wordt gevolgd
door gedrag dat aansluit bij de culturele achtergrond van
verdachten. Wanneer 'aardig zijn' en 'rationeel overtuigen'
gecombineerd worden, dan kunnen rechercheurs beter eerst aardig
zijn tegen de verdachten, om daarna tot de kern door te dringen
door middel van rationeel overtuigen. Net als bij de eerste studie
kon Beune concluderen dat 'aardig zijn' of 'rationeel overtuigen'
in combinatie met stevig gedrag het meest effectief is, wanneer
stevig gedrag wordt gevolgd door gedrag dat aansluit bij de
culturele achtergrond van verdachten. Wanneer 'aardig zijn' en
'rationeel overtuigen' gecombineerd worden, dan kunnen rechercheurs
beter eerst aardig zijn, om daarna pas door te dringen tot de
kern.
De laatste studie bestond uit analyse van video-opnamen van echte
verdachtenverhoren. In deze studie keek Beune naar de directe
relaties tussen 'aardig zijn' en 'rationeel overtuigen' en de
informatieverstrekking of -weigering in een verhoor. Verder
onderzocht ze twee verschillende soorten 'intimidatie':
intimiderend gedrag gericht op het individu en intimiderend gedrag
gericht op de omgeving van de verdachte, zoals vrienden of familie.
In lijn met de eerdere studies vindt Beune dat verdachten sneller
reageren met informatie gerelateerd gedrag wanneer de strategie
past bij hun culturele afkomst.
Voor zover bekend is dit het eerste onderzoek dat heeft aangetoond
dat cultuurverschillen in verdachtenverhoren wel degelijk een rol
spelen. Als rechercheurs hun gedrag aanpassen aan de culturele
achtergrond van verdachten, leidt dat tot betere resultaten: meer
bekentenissen, meer informatieverstrekking en bereidheid om
informatie te geven en kwaliteit van de relatie tussen de verdachte
en de rechercheur.
Misdaadverhalen
Onderzoek doen in dit vakgebied lijkt Beune op het lijf
geschreven. Voordat dit op haar pad terecht kwam, was Beune altijd
al geïnteresseerd in de wereld van misdaad. Als klein meisje en
later als jongere, verslond ze de boeken van De Vijf, Baantjer en
Agatha Christie. "Onderzoek te doen in deze wereld is dan ook een
droom die uitkomt."
Tijdens het eerste jaar van haar studie Psychologie in Groningen
hoorde Beune al over projecten bij de politieacademie. "Omdat ik
dacht dat iedereen dat wel zou willen had ik mezelf helemaal niet
als kanshebber gezien. En toch, vier jaar later mocht ik ineens
meedraaien in wat, volgens mij, wel de gaafste opdracht moest zijn
die er is!" Daarmee doelt Beune op de eerste studie van haar
onderzoek, waarin scholieren gevraagd was geld te stelen en zij de
bioloog speelde. "De reacties van de scholieren waren heel leuk om
te zien, sommigen zweetten zich rot, anderen bedachten allerlei
smoesjes om mij weg te krijgen," vertelt Beune. Deze belevenissen
maakten het onderzoek voor Beune extra leuk.
Inmiddels is Beune aan een post-doc project gestart, ditmaal in
samenwerking met het Korps Landelijke Politiediensten. Ze hoopt dan
ook nog wel een tijd specifiek in dit veld onderzoek te blijven
doen.
Internationale aandacht
Het onderzoek van Beune trekt ook internationaal de aandacht.
Haar promotiecommissie bestaat uit een viertal internationale
gasten waaronder professor Ray Bull, hoogleraar forensische
psychologie aan de Universiteit van Leicester en winnaar van de
2009 IIIRG senior-award voor zijn significante bijdrage aan het
onderzoek op het gebied van verhoor, en professor Geert Vervaeke,
hoogleraar strafrecht en criminologie aan de Katholieke
Universiteit Leuven en voorzitter van de Belgische Hoge Raad voor
de Justitie.
Peter van Koppen, een van de bekendste
rechtspsychologen/onderzoeker in dit vakgebied, zal door middel van
een videoverbinding tijdens de promotie ook een vraag stellen.
Karlijn Beune deed haar promotieonderzoek binnen de vakgroep
Psychologie & Communicatie van Gezondheid &
Risico. Zij werd begeleid door prof. dr. Karen van Oudenhoven-Van
der Zee, prof. dr. Hubert Coonen en dr. Ellen Giebels.
Voor meer informatie kun je contact opnemen met één van onderstaande personen:
